Củ khoai từ vốn gắn bó với người dân ở các miền quê. Chúng là là nguồn lương thực "cứu đói" những năm khó khăn, nay trở thành đặc sản ở thành phố, được nhiều người ưa chuộng nhờ hương vị bùi ngọt đặc trưng và giá trị dinh dưỡng cao.
Khoai từ (hay còn gọi là củ từ, củ nần) là loại cây thân leo thuộc họ Củ nâu. Phần củ phát triển dưới đất, có hình trụ dài hoặc hơi cong, vỏ ngoài màu nâu sẫm, ruột bên trong trắng ngà hoặc tím nhạt tùy giống. Khi nấu chín, củ trở nên dẻo, bùi và thơm dịu và nhiều bột.
Khoai từ thích hợp với vùng đất pha cát, tơi xốp, thoát nước tốt, thường được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung và miền Nam như Quảng Ngãi, Gia Lai, Đồng Nai, Vĩnh Long hay miền Tây Nam Bộ. Ngoài ra, ở miền Bắc, các tỉnh như Hưng Yên, Bắc Ninh cũng có vùng trồng khoai từ khá lớn.
Mùa thu hoạch khoai từ thường rơi vào khoảng tháng 10 đến tháng 12 âm lịch, khi cây bắt đầu úa lá, báo hiệu củ đã tích đủ tinh bột.
Từ củ khoai từ có thể làm thành các món như: luộc hoặc hấp rồi chấm muối mè, nướng trên than hồng cho đến khi lớp vỏ sém vàng giòn nhẹ bao lấy phần ruột dẻo mịn, ngọt bùi. Ở miền Tây, khoai từ còn được nấu thành món chè nước cốt dừa béo ngậy, nấu canh với xương, hầm cùng gà hoặc nghiền làm bánh,...
Trước kia, củ khoai từ thường mọc hoang hoặc được trồng xen trong vườn, là món ăn của những ngày giáp hạt. Hiện nay, khoai từ được trồng đại trà để cung ứng ra thị trường. Tùy loại khoai và mùa vụ, khoai từ được bán với giá từ 25.000 – 50.000 đồng/kg.
Khi chọn mua, nên chọn củ có vỏ nâu sáng, cứng chắc, không bị nứt hay giập, phần ruột trắng hoặc tím tươi, không thâm. Củ khoai tươi khi cầm lên sẽ thấy nặng tay, bề mặt khô ráo, không có mùi lạ. Không nên chọn củ mọc mầm hoặc có mùi hôi, vì đó là dấu hiệu đã để lâu hoặc bị hư hỏng.
Củ khoai từ không chỉ ngon miệng mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Các nghiên cứu cho thấy loại củ này chứa nhiều hoạt chất quý, mang lại nhiều tác dụng tuyệt vời cho sức khỏe.
Lợi ích tuyệt vời của củ khoai từ đối với sức khỏe
Bổ dưỡng, cung cấp nhiều năng lượng
Củ khoai từ là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều protein, vitamin cùng các khoáng chất thiết yếu cho cơ thể. Hàm lượng chất xơ cao trong khoai từ giúp kích thích tiêu hóa, hỗ trợ nhu động ruột và cung cấp năng lượng dồi dào cho các hoạt động hằng ngày.
Tăng cường trí não và cải thiện trí nhớ
Trong củ khoai từ có chứa diosgenin – một hợp chất tự nhiên quý hiếm giúp kích thích sự phát triển của các tế bào thần kinh, từ đó tăng cường hoạt động của não bộ. Diosgenin còn được chứng minh có khả năng cải thiện trí nhớ và khả năng tư duy, rất tốt cho người làm việc trí óc hoặc học sinh, sinh viên cần tập trung cao độ.
Hỗ trợ phòng ngừa ung thư
Củ khoai từ chứa nhiều chất chống oxy hóa như vitamin C, vitamin A và beta-carotene, giúp tiêu diệt các gốc tự do có hại – nguyên nhân gây tổn thương tế bào và hình thành khối u. Một nghiên cứu tại Trung Quốc còn chỉ ra rằng, phần vỏ khoai từ có khả năng ức chế tế bào ung thư gan và ung thư đại tràng, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Chống viêm, kháng khuẩn hiệu quả
Nhờ hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào, khoai từ giúp cơ thể tăng khả năng kháng viêm và chống lại vi khuẩn gây hại. Duy trì việc ăn khoai từ hợp lý giúp làm dịu các triệu chứng viêm nhiễm và tăng khả năng hồi phục của cơ thể.
Kiểm soát đường huyết và huyết áp
Khoai từ rất giàu kali, chất giúp điều hòa huyết áp và ổn định lượng đường trong máu. Với người trung niên hoặc cao tuổi, bổ sung khoai từ vào thực đơn hằng tuần có thể giúp phòng tránh cao huyết áp, đồng thời hỗ trợ kiểm soát bệnh tiểu đường ở mức nhẹ.
Tăng cường hệ miễn dịch
Các nghiên cứu cho thấy, chiết xuất từ khoai từ có thể kích thích sự phát triển của tế bào miễn dịch, giúp nâng cao sức đề kháng, đặc biệt là trong việc phòng ngừa các bệnh đường tiêu hóa và nhiễm khuẩn thông thường.
Tốt cho hệ tiêu hóa
Khoai từ có kết cấu mềm mịn, chứa ít chất xơ thô nên không gây kích ứng dạ dày. Hợp chất mucin đặc trưng trong khoai từ giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, giữ ẩm và hỗ trợ làm lành các tổn thương, rất thích hợp cho người có hệ tiêu hóa yếu.