Trong kho tàng ẩm thực và y học cổ truyền Việt Nam, hạt sen từ lâu đã trở thành một nguyên liệu quý giá, vừa là thực phẩm bổ dưỡng, vừa là vị thuốc an thần hiệu quả. Với hương vị bùi béo, ngọt dịu và công dụng đa dạng, hạt sen được ưa chuộng trên thị trường.
Hạt sen là phần hạt bên trong của hoa sen (Nelumbo nucifera), loài cây thủy sinh quen thuộc gắn liền với văn hóa phương Đông, đặc biệt là Việt Nam, Trung Quốc và Ấn Độ. Tại Việt Nam, những vùng trồng sen nổi tiếng có thể kể đến như Huế, Đồng Tháp, Bắc Ninh…
Khi hoa sen tàn, gương sen xuất hiện, bên trong là những hạt màu xanh (lúc còn non) hoặc chuyển dần sang màu trắng ngà, vàng nhạt khi già. Hạt sen có lớp vỏ mỏng bên ngoài, trong nhân có một mầm xanh nhỏ gọi là tâm sen – vị đắng, được sử dụng làm thuốc an thần, chữa mất ngủ.
Hạt sen có vị bùi, ngọt thanh và mùi thơm nhẹ. Hạt sen tươi mềm, béo ngậy, còn hạt sen khô lại có độ dẻo, khi nấu lên tỏa hương thơm dịu dàng.
Nếu như trước đây hạt sen chỉ được coi là món ăn dân dã, gắn bó với bữa cơm nhà nghèo ở những vùng quê trồng sen, thì nay nó đã trở thành đặc sản được nhiều người thành phố săn lùng. Hạt sen không chỉ hiện diện trong những mâm cơm gia đình mà còn bước vào các nhà hàng, quán ăn sang trọng với đủ biến tấu hấp dẫn.
Trên thị trường hiện nay, hạt sen có hai dạng chính là tươi và khô. Hạt sen tươi thường xuất hiện nhiều vào mùa hè, có giá dao động từ 100.000 – 120.000 đồng/kg, tùy loại và thời điểm. Do dễ hỏng, hạt sen tươi thường chỉ sử dụng trong thời gian ngắn. Trong khi đó, hạt sen khô đã được tách vỏ và sấy khô, có thể bảo quản lâu dài và vận chuyển xa nên giá thường cao hơn, khoảng 240.000 – 300.000 đồng/kg, đồng thời thuận tiện để sử dụng quanh năm.
Trong các món ngọt, nổi bật có chè hạt sen long nhãn, chè sen đường phèn, sữa hạt sen hay mứt hạt sen. Ở món mặn, hạt sen thường được dùng để nấu gà hầm, cháo hạt sen, cơm sen Huế hay canh hạt sen nấu sườn. Ngoài ra, hạt sen còn là nguyên liệu truyền thống trong bánh trung thu, bánh hấp hạt sen và các món tráng miệng thanh mát. Sự đa dạng trong cách chế biến đã giúp hạt sen trở thành nguyên liệu quen thuộc, được ưa chuộng ở nhiều gia đình Việt.
Những tác dụng của hạt sen với sức khỏe
Hỗ trợ điều trị đau đầu, mất ngủ
Trong nhân hạt sen có phần tâm sen (còn gọi là tim sen) – những mầm xanh nhỏ có vị đắng chát. Tuy khó ăn, nhưng tâm sen lại là vị thuốc quý giúp an thần, cải thiện giấc ngủ và giảm chứng đau đầu, mất ngủ. Thành phần gluxit, các vitamin nhóm B, C cùng chất kiềm trong tâm sen giúp làm dịu thần kinh, hạn chế cơn đau nửa đầu, mang lại giấc ngủ sâu và dễ dàng hơn.
Kháng viêm tự nhiên
Hạt sen chứa nhiều kaempferol – một loại flavonoid có khả năng kháng khuẩn, chống viêm hiệu quả. Nghiên cứu khoa học cho thấy, hoạt chất này hỗ trợ làm lành vết thương, vết mổ nhanh chóng, đồng thời điều trị tình trạng viêm loét, đau miệng. Nhờ đó, hạt sen thường được dùng để giảm sưng đau do viêm khớp mãn tính, cũng như bồi bổ cho phụ nữ sau sinh, giúp các vết mổ hay vết rạch tầng sinh môn mau hồi phục.
Cải thiện tiêu hóa
Với hàm lượng chất xơ cao, hạt sen rất tốt cho hệ tiêu hóa. Ăn hạt sen giúp giảm chứng tiêu chảy, đầy bụng, khó tiêu, đồng thời kích thích cảm giác thèm ăn, tạo sự ngon miệng trong mỗi bữa cơm.
Tốt cho tim mạch và huyết áp
Tâm sen chứa Alkaloid isoquinoline – một hoạt chất có tác dụng làm giãn mạch máu, ổn định huyết áp và hỗ trợ điều trị các bệnh về tim mạch. Bên cạnh đó, natri và nhiều khoáng chất trong hạt sen còn góp phần duy trì một trái tim khỏe mạnh.
Chống lão hóa da
Enzyme L-isoaspartyl methyltransferase trong hạt sen có khả năng phục hồi protein bị hư tổn, từ đó ngăn ngừa lão hóa, duy trì làn da tươi trẻ và săn chắc.
Giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng
Không chỉ tốt cho sức khỏe thể chất, hạt sen còn giúp giải tỏa căng thẳng nhờ chứa nhiều chất chống oxy hóa như quercetin, kaempferol, vitamin C, E… Các dưỡng chất này có tác dụng trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh và mang lại cảm giác thư thái, dễ chịu.