Từ lâu, trong ký ức của nhiều người dân quê, ốc lác là hình ảnh quen thuộc gắn liền với những buổi chiều sau mưa, khi trẻ con theo người lớn lội bùn, lật cỏ ven mương để bắt ốc. Món ăn ấy ngày xưa vốn được xem là “của nhà nghèo”, nay lại trở thành đặc sản được săn lùng, có mặt trong thực đơn của nhiều nhà hàng sang trọng, khiến không ít người phải xuýt xoa.
Ốc lác vốn là món ăn của người nghèo nay thành đặc sản ở thành phố
Ốc lác hay còn gọi là ốc mít, tên khoa học Pila conica, là loài ốc nước ngọt sinh sống phổ biến ở các ao hồ, kênh rạch, ruộng lúa khắp ba miền đất nước. Ở miền Trung, đặc biệt là Quảng Ngãi hay Gia Lai, mùa ốc lác thường rộ lên vào những tháng hè. Khi nước dâng cao, ốc bò lên bờ cỏ, trú trong những gốc rạ, tạo điều kiện cho người dân dễ dàng bắt được. Ngày ấy, ốc nhiều đến mức chỉ cần vài giờ lội ruộng là có thể đầy giỏ, nhưng vì không có giá trị kinh tế nên hầu như chỉ dùng trong bữa ăn hằng ngày.
Theo chia sẻ của người dân địa phương, ốc lác tuy dễ kiếm nhưng chế biến lại cầu kỳ. Sau khi bắt về, người ta phải ngâm ốc trong nước vo gạo vài tiếng cho nhả hết bùn đất, rồi rửa lại với ớt bột để khử nhớt và mùi tanh. Khi luộc, chỉ cần thả thêm vài nhánh sả hoặc vài lá chanh là cả gian bếp đã thơm nức. Thịt ốc giòn sần sật, ngọt thanh, chấm cùng nước mắm gừng cay nồng.
Hiện ốc lác trong tự nhiên khan hiếm nên muốn bắt được chúng phải dầm mình hàng giờ trong bùn lầy, lặn lội khắp những khúc sông, bờ ruộng để tìm
Ngày nay, khi nguồn ốc tự nhiên dần cạn kiệt, việc bắt ốc lác trở nên vất vả hơn. Người dân muốn có vài kg ốc phải dầm mình hàng giờ trong bùn lầy, lặn lội khắp những khúc sông, bờ ruộng để tìm. Mỗi mùa, nếu may mắn, một người chỉ bắt được chừng 7–8 kg ốc, vì vậy ốc lác trở nên ngày càng hiếm. Chính vì thế, giá trị của loài ốc “nhà nghèo” ngày nào nay lại “lên đời”, trở thành mặt hàng được các nhà hàng, quán ăn đặc sản đặt mua trước.
Từ món luộc dân dã, ốc lác nay được chế biến thành nhiều món đặc sản hấp dẫn: ốc lác om chuối đậu, ốc xào sả ớt, lẩu ốc hay chả ốc. Ruột ốc béo, giòn, thơm tự nhiên, được xem là nguyên liệu quý trong ẩm thực Việt. Trên thị trường, ốc lác được bày bán ở siêu thị, cửa hàng hải sản và cả trên các sàn thương mại điện tử, có giá từ 60.000-90.000 đồng/kg, còn ruột ốc đã làm sạch có giá khoảng 150.000 đồng/kg.
Thịt ốc lác giòn, ngọt, làm thành nhiều món ăn ngon
"Ngày trước, ốc lác nhiều vô kể, chỉ cần ra ruộng là bắt được cả rổ. Giờ ở quê hiếm lắm, đồng ruộng ít, nước bẩn, ốc tự nhiên không còn nhiều. Thỉnh thoảng có dịp về quê, mua được vài kg ốc lác về nấu chuối đậu là thấy quý vô cùng", anh Hải (ở Nghệ An) chia sẻ.
Trước nhu cầu cao và nguồn cung giảm, nhiều nông dân hiện đã chuyển sang nuôi ốc lác thương phẩm. Loài ốc này dễ thích nghi, không cần chăm sóc cầu kỳ, thức ăn chủ yếu là rau cỏ tự nhiên nên chi phí thấp mà lợi nhuận ổn định. Ốc lác nuôi nếu được xử lý và chăm đúng cách vẫn giữ được vị giòn, ngọt như ốc tự nhiên.