Khoảng ba năm trở lại đây, trên chợ mạng xuất hiện một loại quả rừng dài cả mét, có cái tên khá lạ, đó là quả núc nác, hay còn gọi là quả quao. Đây vốn là đặc sản của núi rừng Tây Bắc và Tây Nguyên, gắn bó với tuổi thơ nhiều thế hệ khi từng được trẻ con hái về làm đồ chơi vì hình dáng dài, dẹp như lưỡi kiếm. Nếu trước kia quả này xuất hiện nhiều nhưng ít ai chú ý, thì nay lại trở thành mặt hàng đặc sản, được người thành phố tìm mua bởi hương vị độc đáo và công dụng tốt cho sức khỏe.
Quả núc nác dài cả mét, là đặc sản của núi rừng Tây Bắc và Tây Nguyên
Chị Lan (người bán đặc sản Tây Bắc trên chợ mạng) chia sẻ, núc nác là quả của loại cây rừng cao hàng chục mét. Để có được quả rừng này giao cho khách, chị thường đặt đồng bào vào rừng hái, giá mua tại chỗ chỉ vài chục nghìn đồng một kg. Ngày xưa, núc nác nhiều đến mức chẳng ai bán, phần lớn chỉ dùng để nướng ăn qua bữa. Trẻ con thì hái quả khô về làm gươm, còn người lớn đôi khi mới chế biến thành món ăn.
Để làm được món ngon từ núc nác cũng khá kỳ công. Người dân phải nướng quả trên than củi cho lớp vỏ ngoài hơi cháy phồng, sau đó gọt sạch phần cháy xém, rửa kỹ rồi mới thái thành từng lát nhỏ bằng ngón tay. Quả núc nác có vị hơi đắng và hăng nên không phải ai cũng ăn được ngay, nhưng khi đã quen lại thấy vô cùng hấp dẫn. Vị đắng nhẹ ban đầu dần chuyển thành hậu ngọt mát, mang lại cảm giác lạ miệng mà khó loại rau rừng nào sánh được.
Loại quả này có vị nhân nhẩn đắng nhưng nếu ăn quen sẽ thấy vô cùng hấp dẫn
Trong số các món ăn từ loại quả này, nổi tiếng và được ưa chuộng nhất chính là nộm núc nác. Người dân cho biết, để làm nộm ngon thì quả phải chọn đúng độ bánh tẻ, không quá non cũng không già, thường có màu xanh đậm. Sau khi nướng trên bếp lửa, quả được thái thật mỏng để giảm vị đắng, rồi đem trộn cùng cá nướng hoặc thịt lợn luộc thái chỉ. Món nộm núc nác vì thế vừa có vị thơm của lửa, vị đắng thanh, lại hòa quyện với độ ngọt béo của thịt cá, tạo nên món ăn mát lành, giải nhiệt ngày hè.
Nộm núc nác ngọt mát phù hợp cho những ngày hè
Ngày nay, núc nác đã không còn là thứ quả mọc rừng bị bỏ quên mà đã trở thành sản phẩm hàng hóa. Vào mùa, từ tháng 7 đến tháng 9 dương lịch, núc nác được bày bán nhiều trên thị trường với giá 40.000 – 70.000 đồng/kg. Khách hàng thành phố ưa chuộng vì đây là loại quả hiếm, vừa có thể chế biến món ăn lạ miệng, vừa mang lại lợi ích cho sức khỏe.
Công dụng của quả núc nác đối với sức khỏe
Lá non của cây núc nác có thể dùng làm rau trong bữa ăn hằng ngày: đem kho cùng cá, thịt hoặc luộc rồi bỏ nước, chấm với mắm đều rất ngon. Quả non thường được lùi trong tro bếp cho chín mềm, sau đó bóc vỏ, thái lát mỏng để xào với mỡ hay thịt, tạo nên món ăn dân dã nhưng lạ miệng.
Xét về thành phần dinh dưỡng, núc nác chứa nhiều nước, protein, glucid, chất xơ, caroten, vitamin C và một lượng khoáng chất cần thiết. Đặc biệt, trong vỏ cây còn có hỗn hợp flavonoid, nổi bật là baicalein và oroxylin – những hoạt chất có khả năng chống viêm, chống dị ứng và hỗ trợ điều trị phản vệ. Nhờ đó, từ lâu núc nác đã được ứng dụng trong dược liệu, dùng làm thuốc chữa vẩy nến, hen phế quản ở trẻ em và một số bệnh khác.
Theo y học cổ truyền, quả núc nác có vị đắng, tính mát, mang lại nhiều lợi ích như thanh nhiệt, mát gan, nhuận phế, tiêu viêm. Dân gian thường dùng để hỗ trợ chữa vàng da, viêm da, mẩn ngứa, sưng đỏ, viêm họng, ho khan, khản tiếng, đau dạ dày hay các bệnh phát ban ở trẻ nhỏ. Có thể nói, ngoài giá trị ẩm thực, núc nác còn là vị thuốc quý, góp phần bảo vệ và cải thiện sức khỏe con người.
Một số bài thuốc từ cây núc nác
Chia sẻ trên báo SKĐS, Lương y Nguyễn Văn Sáu cho biết núc nác có thể kết hợp trong một số bài thuốc. Tuy nhiên, trước khi sử dụng những bài thuốc này cần tham khảo ý kiến của các bác sĩ, dược sĩ.
Chữa phế nhiệt, ho khan viêm khí quản, khàn tiếng: kinh nghiệm dân gian dùng hạt núc nác từ 3-4 g, sắc nước uống.
Chữa đau dạ dày: hạt núc nác sấy khô tán, ngày dùng 4-6g.
Chữa thống phong: vỏ núc nác 20g, diệp hạ châu, 20g, ngưu tất sắc nước uống thường xuyên.
Chữa sốt nóng, người gầy yếu, đau mắt, nhức đầu, ù tai, đau răng, chảy máu cam, thổ huyết: vỏ núc nác 40g, tri mẫu 40g, thục địa 320g, sơn thù 160g, sơn dược 160g, phục linh 120g, đơn bì 120g, trạch tả 120g. Các vị tán bột làm viên,
Chữa thương hàn, tam tiêu tích nhiệt, hỏa thịnh: đại hoàng, hoàng liên, vỏ núc nác, các vị bằng nhau tán bột, chưng thành bánh, làm viên to bằng hạt ngô đồng lớn. Mỗi lần uống 20-30 viên với nước.
Chữa miệng lở loét: bạch cương tàm (sao cho tới khi đứt tơ, khử hỏa độc), vỏ núc nác (tẩm mật, nướng khô, khử hỏa độc). Tán bột bôi vào miệng và trên lưỡi.
Hoặc: vỏ núc nác cắt nhỏ, ngậm. Có thể nuốt nước hoặc nhổ đi.
Chữa trẻ nhỏ lưỡi sưng: vỏ núc nác giã nát, trộn với khổ trúc lịch, chấm trên lưỡi.
Chữa thấp nhiệt hạ chú, chứng xích, bạch đới hạ: lương khương sao cháy 12g, vỏ núc nác 12g, thược dược 8g, thu thụ căn 60g. Tán bột làm hoàn bằng hạt ngô mỗi lần 30 viên uống vào lúc đói. Công dụng: thanh nhiệt hóa thấp thu liễm, chỉ đới.