Củ mài, còn gọi là hoài sơn, là một loại thảo dược dây leo, thân nhẵn, hơi góc cạnh, màu hồng, thường mọc hoang ở rừng núi các tỉnh phía Bắc nước ta. Bên ngoài có lớp vỏ nâu sần sùi, ruột trắng ngà, khi nấu chín có vị bùi và dẻo như khoai. Không chỉ là thực phẩm bổ dưỡng giàu tinh bột, chất xơ, vitamin và khoáng chất, củ mài còn được xem như vị thuốc giúp kiện tỳ, bổ phổi, tăng cường tiêu hóa và cải thiện sức khỏe toàn diện.
1. Kiểm soát đường huyết
Củ mài (hoài sơn) được xem là vị thuốc quen thuộc trong Đông y, có tác dụng bổ tỳ, ích phế và dưỡng thận. Người xưa thường dùng để chữa chứng tiêu khát, tiểu nhiều hay mệt mỏi do hư nhược. Không chỉ vậy, loại củ này còn hỗ trợ ổn định đường huyết, đặc biệt với người mắc bệnh tiểu đường.
Theo các nghiên cứu hiện đại, củ mài có khả năng kích thích tuyến tụy sản xuất insulin, đồng thời làm chậm quá trình tinh bột chuyển hóa thành đường và giúp giảm cảm giác thèm ăn tinh bột. Nhờ vậy, đường huyết sau bữa ăn được duy trì ổn định hơn, hạn chế tình trạng tăng đường đột ngột. Việc sử dụng củ mài thường xuyên cũng góp phần giảm nguy cơ biến chứng do tiểu đường gây ra.
Củ mài được sử dụng trong một số bài thuốc y học cổ truyền (Ảnh minh hoạ)
2. Bổ thận
Củ mài còn là vị thuốc quý giúp tăng cường năng lượng và nuôi dưỡng thận. Trong Đông y, củ mài có vị ngọt, tính bình, quy vào các kinh tỳ, vị, phế và thận, thường được dùng để hỗ trợ chức năng thận.
Nhờ tác dụng ích thận khí, củ mài giúp cải thiện tình trạng thận dương kém, dương sự yếu, đi tiểu đục hoặc đi nhiều lần. Bên cạnh đó, nó còn hỗ trợ bồi bổ tỳ vị, cải thiện chứng tiêu hóa kém, ăn uống khó tiêu và đại tiện lỏng, đồng thời giúp cơ thể thanh nhiệt, tăng cường thể lực.
3. Tốt cho hệ tiêu hóa
Củ mài được xem là thực phẩm hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả. Loại củ này có khả năng ức chế các chất gây viêm, bảo vệ hoạt động của enzym carbonic anhydrase, một loại enzym quan trọng trong việc tạo bicarbonat giúp trung hòa acid dịch vị. Nhờ vậy, củ mài thường được dùng trong các bài thuốc chữa viêm loét dạ dày, trào ngược và các chứng khó chịu liên quan đến đường tiêu hóa.
Không chỉ vậy, thành phần saponin (dioscin) trong củ mài có tác dụng chống oxy hóa, giúp giảm tổn thương niêm mạc dạ dày. Bên cạnh đó, hoạt chất diosgenin còn thúc đẩy sự phát triển của các lợi khuẩn đường ruột như lactobacillus murinus và lactobacillus reuteri, từ đó cải thiện hệ vi sinh, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn và tăng cường sức khỏe đường ruột.
Củ mài được xem là thực phẩm hỗ trợ phòng ngừa nhiều loại bệnh (Ảnh minh hoạ)
4. Chống oxy hóa
Củ mài chứa nhiều khoáng chất mangan giúp cơ thể chuyển hóa carbohydrate, tạo năng lượng và tăng cường khả năng chống oxy hóa. Ngoài ra, nó còn giàu vitamin C cùng các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên khác, giúp cơ thể giảm thiểu tổn thương do gốc tự do gây ra. Nhờ những đặc tính này, ăn củ mài thường xuyên có thể góp phần bảo vệ tế bào, hạn chế quá trình lão hóa sớm và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch hay ung thư.
5. Hạ huyết áp, giảm nguy cơ đau tim
Củ mài chứa nhiều vitamin B6, có tác dụng phân giải homocysteine, nếu tích tụ nhiều sẽ gây hại cho thành mạch máu và làm tăng nguy cơ đau tim. Nhờ đó, ăn củ mài giúp bảo vệ tim mạch và hạn chế nguy cơ phát triển các bệnh liên quan đến tim.
Bên cạnh đó, loại củ này còn giàu kali, giúp cân bằng tác động của natri, từ đó ổn định huyết áp và nhịp tim. Thành phần dioscorin trong củ mài cũng có khả năng ức chế angiotensin, cải thiện lưu thông máu ở thận, góp phần hạ huyết áp một cách tự nhiên và hiệu quả.
6. Làm đẹp da
Củ mài không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn mang lại lợi ích trong việc chăm sóc da. Nhờ chứa beta carotene và nhiều chất chống oxy hóa, củ mài giúp loại bỏ các gốc tự do gây hại, ngăn ngừa tổn thương tế bào da, đồng thời giảm sự hình thành nếp nhăn và các đốm nâu.
Ngoài ra, lượng vitamin C dồi dào trong củ mài còn hỗ trợ tái tạo vùng da bị tổn thương, kích thích sản sinh collagen, giúp da săn chắc, mịn màng và duy trì độ đàn hồi tự nhiên. Đây là lý do củ mài thường được khuyên dùng như một thực phẩm vừa dưỡng nhan vừa bồi bổ cơ thể.
Củ mài còn chế biến thành nhiều món ăn dưỡng nhan (Ảnh minh hoạ)