Nằm tại vùng đất ngày nay là tỉnh Sindh của Pakistan, Mohenjo-daro là một trong những thành phố cổ xưa nhất thế giới. Thành phố thuộc nền văn minh thung lũng Indus này dường như đã đi trái với "quy luật" của lịch sử về sự tập trung quyền lực và phân hóa giàu nghèo.
Được xây dựng trong thời Đồ đồng, khu di tích của Mohenjo-daro trải rộng khoảng 240ha với mạng lưới đường phố quy hoạch dạng ô bàn cờ, hệ thống thoát nước bằng gạch, khu tắm công cộng, kho chứa lớn cùng nhiều công trình dân sự quy mô.
Trong nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Antiquity, các nhà khảo cổ tại Đại học York (Anh) đã dựng lại quá trình phát triển của Mohenjo-daro giai đoạn từ năm 2600 trước Công nguyên đến năm 1900 trước Công nguyên (tức thời điểm trước khi thành phố bị bỏ hoang một cách bí ẩn).
Theo đó, nhóm nghiên cứu đã có khám phá bất ngờ khi nhận thấy sự chênh lệch giữa những ngôi nhà lớn nhất và nhỏ nhất tại Mohenjo-daro không tăng lên mà thu hẹp dần theo thời gian. Điều này cho thấy khoảng cách giàu nghèo có thể đã giảm khi thành phố Mohenjo-daro phát triển.
Phát hiện này đi ngược với mô hình thường thấy ở các nền văn minh cổ đại. Trong nhiều xã hội thời kỳ đầu, các cộng đồng dân cư ban đầu tương đối bình đẳng. Tuy nhiên, khi đô thị phát triển và mở rộng, quyền lực tập trung khiến tầng lớp tinh hoa kiểm soát nguồn lực, xây dựng cung điện, đền đài, lăng mộ và nhà cửa hoành tráng. Trong khi đó, đa số dân cư sống trong điều kiện khiêm tốn, bao gồm việc ở trong những ngôi nhà nhỏ.
Tuy nhiên, quy luật này dường như không xảy ra ở Mohenjo-daro. Kết quả nghiên cứu cho thấy người dân ở thành phố này không đầu tư cho các công trình hoành tráng, phô trương quyền lực và sự giàu có. Thay vào đó, cư dân ở Mohenjo-daro dường như ưu tiên hạ tầng phục vụ đời sống sinh hoạt hàng ngày.
Do đó, thành phố Mohenjo-daro gần như không có cung điện, lăng mộ đồ sộ hay tượng đài lớn dành cho giới tinh hoa, tầng lớp thượng lưu. Đổi lại, họ xây dựng hệ thống cống thoát nước tinh vi và tiện ích được phân bố rộng khắp cho các cư dân sống ở Mohenjo-daro.
TS Adam Green và là tác giả chính của nghiên cứu cho hay, trong khi người Ai Cập cổ đại xây kim tự tháp và nhiều nền văn minh khác dựng cung điện, đền thờ... đồ sộ, thành phố Mohenjo-daro thuộc nền văn minh Indus tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ toàn bộ người dân, không có sự phân hóa giàu nghèo quá lớn. Điều này có thể đã góp phần duy trì sự thịnh vượng của thành phố Mohenjo-daro trong nhiều thế kỷ.