Cá lìm kìm (còn gọi là cá kìm, cá nhái) có tên khoa học là Hermiramphidae, là loài cá nhỏ sống phổ biến ở cả môi trường nước ngọt (ao, hồ, sông, rạch…) lẫn nước lợ (ven biển). Chúng thường bơi ở tầng nước mặt và xuất hiện nhiều nhất vào mùa rộ từ tháng 10 âm lịch đến tháng 2, tháng 3 năm sau.
Nếu như trước đây cá lìm kìm gắn với những bữa cơm nghèo miền biển thì ngày nay, cá lìm kìm tươi và khô cá lìm kìm đã trở thành đặc sản nổi tiếng, được nhiều người tìm mua, đặc biệt ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
Nhìn bề ngoài, cá lìm kìm có dáng nhỏ bé nhưng rất đặc biệt. Thân cá hình trụ dài hoặc hơi dẹp ngang, màu trắng trong, nổi bật nhất là chiếc mỏ dài vươn ra phía trước, giống như một chiếc kẹp gọn gàng, khiến nhiều người thấy ngộ nghĩnh, lạ mắt. Cá lìm kìm nước lợ thường lớn hơn, có thể dài 2–3 tấc, trong khi cá sống ở vùng nước ngọt thường chỉ dài khoảng 1 tấc.
Thịt cá lìm kìm tuy không nhiều nhưng lại rất chắc, có độ dai nhẹ, khi nướng lên tỏa hương thơm quyện mùi khói vô cùng hấp dẫn. Vị cá ngọt thanh, không tanh, xương mềm dễ ăn nên từ xưa đã trở thành món ngon quen thuộc trong bữa cơm gia đình vùng sông nước.
Cá lìm kìm được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn, mỗi món lại mang một hương vị riêng. Dân dã và quen thuộc nhất là cá lìm kìm nướng trên bếp than hồng, khi chín tỏa mùi thơm lừng, thịt cá vàng ruộm, ăn kèm muối ớt chanh và rau sống thì ngon khó cưỡng. Ngoài ra, món cá lìm kìm chiên giòn cũng rất được ưa chuộng, cá được chiên ngập dầu cho đến khi giòn tan, có thể ăn cả xương, vừa tiện lợi vừa đưa cơm.
Với những ai thích hương vị đậm đà, cá lìm kìm kho cùng nghệ, tiêu hay nước dừa là lựa chọn tuyệt vời, vị mặn mà xen lẫn vị ngọt tự nhiên của cá khiến bữa cơm thêm ấm cúng. Đặc biệt, ở miền Tây, người dân thường nấu canh chua cá lìm kìm với me, thơm và rau ngổ, mang đến vị chua thanh, ngọt dịu, rất thích hợp trong những ngày nắng nóng.
Theo khảo sát, cá lìm kìm tươi loại 1 (3–5 con/kg), đã làm sạch và đóng gói, được bán với giá 100.000 – 150.000 đồng/kg. Đặc biệt, cá lìm kìm khô – loại đặc sản trứ danh của miền Tây – có giá lên tới 300.000 đồng/kg. Không ít tiểu thương ở TP.HCM, Đồng Nai còn thu mua cá lìm kìm từ ngư dân miền Tây rồi phân phối cho khách hàng khắp nơi. Vì cá chỉ có theo mùa, sản lượng không nhiều nên loại đặc sản này càng trở nên “hút hàng”.
Một số lợi ích sức khỏe từ cá lìm kìm
Hỗ trợ phát triển trí não
Cá lìm kìm chứa nhiều axit béo omega-3 – dưỡng chất quan trọng cho não bộ. Thường xuyên bổ sung loại cá này giúp tăng khả năng tập trung, cải thiện trí nhớ và giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
Bảo vệ chức năng nhận thức
Các dưỡng chất trong cá có tác dụng ngăn ngừa suy thoái điểm vàng do tuổi tác, duy trì sự hoạt động ổn định của hệ thần kinh và các cơ quan, từ đó giúp não bộ duy trì khả năng nhận thức tốt hơn.
Tốt cho tim mạch
Omega-3 trong cá lìm kìm đã được chứng minh có lợi cho sức khỏe tim mạch. Omega-3 là tiền chất quan trọng để cơ thể tổng hợp DHA và EPA, những axit béo không no chuỗi dài cần thiết cho hoạt động của hệ thần kinh trung ương và tim mạch.
Giảm nguy cơ ung thư
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc ăn cá thường xuyên, trong đó có cá lìm kìm, giúp giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư. Chẳng hạn, khảo sát trên 35.000 phụ nữ cho thấy nhóm bổ sung dầu cá giảm tới 32% nguy cơ ung thư vú. Ngoài ra, omega-3 trong cá cũng có thể hỗ trợ giảm nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới.
Tốt cho thai nhi
Trong thai kỳ, omega-3 từ cá lìm kìm giúp hình thành và phát triển tế bào não của thai nhi. Bên cạnh đó, vitamin D trong cá hỗ trợ quá trình tạo xương, iod cần cho sự phát triển trí tuệ, còn sắt đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành máu và phát triển toàn diện của bé.