Rau xương cá vốn là rau mọc hoang dại ở bờ rào, bãi đất trống hay ven sống, không mấy ai ngó ngàng, thậm chí còn bị nhổ bỏ như cỏ dại. Nhưng ít ai biết rằng, ở một số nơi như Tây Nguyên, Tây Bắc, người dân địa phương sử dụng chúng như một loại rau ăn, dân dã nhưng ngon và lạ miệng.
Rau xương cá vốn mọc hoang dại, thậm chí bị nhổ bỏ như cỏ dại nhưng ít ai biết chúng có thể làm thành món ăn ngon và lạ miệng
Được biết, rau xương cá còn có tên gọi khác là rau hến, phồn lâu hay nga tràng, cao chừng hai gang tay, lá mọc đối, xanh thẫm, có gân rõ. Hoa của cây có kích thước nhỏ, trắng muốt, nở rải rác ở đầu ngọn hoặc kẽ lá. Cây rau xương cá ưa ẩm, thích bóng râm, mọc nhiều ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và cả những vùng trung du Bắc Bộ. Chỉ cần một cơn mưa đầu mùa, rau xương cá sẽ đâm chồi nảy lộc nhanh đến lạ, phủ xanh cả một góc vườn. Khi ăn, loại rau này có vị ngọt hậu và mùi thơm đặc trưng, khác hẳn với các loại rau thông thường.
"Ngày trước, trong vườn nhà mình hay ở ven suối, rau xương cá mọc bạt ngàn, tốt um. Đặc biệt, những hôm có mưa, rau được tiếp thêm nước lại càng non và đâm chồi tua tủa. Loại rau này dễ sống, dễ thích nghi với điều kiện thời tiết, lại sống ở những nơi đất sạch.
Loại rau này dễ thích nghi với môi trường sống, đặc biệt vào những ngày trời mưa chúng đâm chồi non tua tủa
Ở quê mình người ta thường đem rau xương cá luộc chấm mắm cá, mắm tỏi hoặc xào tỏi, nấu canh cùng thịt băm hay tôm, vừa ngọt vừa mát. Theo đó, khi nào thèm chỉ cần ra vườn hái một rổ rau non xanh mướt, đem rửa sạch rồi vò nhẹ cho dậy mùi thơm, sau đó phi hành với thịt băm cho săn, chế nước sôi rồi thả rau vào. Chỉ vài phút là bát canh thơm lừng, vị thanh mát, hơi chát đầu lười nhưng ngọt hậu khiến ai ăn thử một lần cũng mê mẩn cái hương vị của chúng", chị Giang (ở Đắk Lắk) kể lại.
Những năm gần đây, thứ rau dân dã gắn bó với tuổi thơ của bao người miền núi và miền quê giờ đây đã “đổi đời”, xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng và cả trên chợ mạng, được người thành phố tò mò tìm mua về thưởng thức. Một số nhà hàng ở các miền quê cũng đưa các món ăn từ rau xương cá vào thực đơn để đãi khách.
Vì thứ rau này chỉ mọc dại, không được trồng đại trà nên số lượng rất ít, thỉnh thoảng mới có người đăng bán với giá khoảng 55.000 đồng/kg.
Rau xương cá nấu canh thịt bằm hay canh tôm tép đồng là hợp khẩu vị nhất
Vừa mua được 1kg rau xương cá ở chợ chung cư, chị Hoài (ở phường Hà Đông, Hà Nội) chia sẻ: "Hồi nhỏ mình ăn món này suốt, cứ thỉnh thoảng mẹ lại ra vườn hái rau xương cá vào nấu canh với tép đồng. Khi nấu lên, hương thơm lan khắp gian bếp khiến mình như được trở về tuổi thơ. Hồi đó, nhà ở quê nghèo, không có nhiều món ngon, chỉ cần bát canh rau xương cá nấu với tép đồng là đã đủ ngon miệng, lại mát ruột trong những ngày nắng nóng. Bây giờ lên thành phố thỉnh thoảng mình lại thấy thèm được ăn lại những thứ rau dại ở quê.
Tình cờ thấy ở chợ chung cư có chị rao bán rau xương cá, mình mua ngay 1kg để về nấu cho cả nhà cùng thưởng thức. Trẻ con nhà mình thích món rau xương cá xào thịt bò lắm, ăn lạ miệng mà thơm.