Công ty công nghệ biển Impossible Metals ngày 9/11 thông báo hệ thống robot Eureka Collection System đã hoàn thành chuyến thử nghiệm trong một cuộc thám hiểm khoa học hồi tháng 9. Robot tự di chuyển xuống đáy biển, thu gom khoảng 450 g quặng đa kim loại rồi trở lại mặt nước.
Đây là một bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực robot biển sâu, vốn đang tìm kiếm phương thức tiếp cận nguồn khoáng sản nằm dưới những vùng đại dương rất khó khai thác.
Robot biết lựa chọn từng khối quặng
Đối tượng mà Eureka tìm kiếm là các khối kết hạch đa kim loại (polymetallic nodules), thường có hình dạng giống củ khoai tây, nằm rải rác trên đáy biển sâu. Chúng chứa nickel, đồng và nhiều kim loại quan trọng đối với ngành sản xuất pin, thiết bị điện tử và công nghệ năng lượng.
Khác với các hệ thống khai thác sử dụng thiết bị dạng máy hút hoặc phương tiện cào kéo chạy trên đáy biển, Eureka được thiết kế để lơ lửng phía trên nền đáy. Hệ thống cảm biến và AI giúp robot nhận diện các khối kết hạch, đánh giá vị trí rồi điều khiển cơ cấu gắp để thu hồi từng mục tiêu.
Một điểm đáng chú ý là hệ thống có thể nhận diện những khối khoáng sản có sinh vật biển bám trên bề mặt và bỏ lại chúng. Theo Impossible Metals, cách tiếp cận này nhằm hạn chế tác động tới các sinh vật phụ thuộc vào những khối kết hạch làm nơi cư trú.
Robot còn sử dụng cơ chế điều chỉnh lực nổi để di chuyển theo chiều thẳng đứng, thay vì phải dựa vào đường ống dài nối với tàu trên mặt biển. Điều này giúp thiết kế gọn hơn và tránh một số tác động cơ học có thể làm khuấy động trầm tích đáy biển.
Trong chuyến thử nghiệm vừa qua, robot thu được khoảng 450 g mẫu khoáng sản. Số mẫu này sẽ được chuyển cho đối tác Viridian Biometals phục vụ nghiên cứu vi khuẩn sống trong các khối kết hạch, hướng tới tìm hiểu những phương pháp sinh học để thu hồi kim loại.
Robot Eureka II của Impossible Metals cùng các nhà sáng lập công ty. Ảnh: Impossible Metals/Business Wire. Đây là phiên bản thiết bị đã được giới thiệu trước chuyến thử nghiệm sâu năm 2026.
Nguồn tài nguyên dưới đáy đại dương đang thu hút sự quan tâm vì chứa nhiều kim loại thiết yếu cho công nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, khai thác ở độ sâu hàng nghìn mét cũng đặt ra những lo ngại nghiêm trọng về môi trường, từ phá vỡ sinh cảnh đáy biển đến tạo ra những đám mây trầm tích có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Cách thu gom có chọn lọc của Eureka được thiết kế để giảm những tác động này. Dù vậy, tuyên bố giảm thiểu ảnh hưởng môi trường vẫn cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu độc lập, trên quy mô và điều kiện vận hành thực tế.
Impossible Metals cho biết kết quả thử nghiệm sẽ được sử dụng để phát triển phiên bản robot lớn hơn. Công ty vẫn cần hoàn tất các thủ tục phê duyệt trước khi có thể triển khai hoạt động khai thác thương mại, trong đó có những yêu cầu liên quan đến Cơ quan Quản lý đáy biển quốc tế hoặc chính phủ Mỹ.
Vì vậy, thành tựu hiện tại nên được nhìn nhận là một cuộc thử nghiệm công nghệ thành công, chưa phải sự khởi đầu của hoạt động khai thác kim loại quy mô lớn. Thách thức tiếp theo là chứng minh robot có thể hoạt động ổn định qua nhiều chuyến lặn, thu gom hiệu quả và hạn chế tác động sinh thái trong môi trường biển sâu.