Năm 2026, nhiều trường đại học không còn xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT như một phương thức độc lập, thay vào đó là xét tuyển kết hợp với nhiều tiêu chí tích hợp điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, đánh giá năng lực, điểm cộng, điểm thưởng…
Các trường đại học nhìn nhận phương thức xét tuyển kết hợp là xu thế tất yếu để đánh giá toàn diện và tìm kiếm thí sinh có năng lực thực chất, trong bối cảnh điểm học bạ gây tranh cãi. Đồng thời, giúp các trường đại học tránh rắc rối từ việc quy đổi điểm giữa các phương thức.
Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS Lê Viết Khuyến - Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng, các trường được trao quyền tự chủ trong việc xác định ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào; xây dựng trọng số, hệ số quy đổi cho từng tiêu chí; triển khai phù hợp với đặc thù ngành, nghề đào tạo. Đồng thời chịu trách nhiệm giải trình với xã hội, bảo đảm công bằng và thuận lợi cho thí sinh.
Xét tuyển kết hợp có mang lại công bằng cho người học?
Theo TS Lê Viết Khuyến, tuyển sinh vào đại học là để đánh giá, chọn lựa được những người học có năng lực, sở trường thực sự để vào học đại học và để đảm bảo sự công bằng. Quan trọng là phải theo tinh thần lấy người học làm trung tâm, lợi ích phải về phía người học. Dựa trên những nguyên tắc này có thể nói, tuyển sinh vào đại học về tiêu chí xét tuyển có hai cấp độ xét tuyển khác nhau.
Cấp độ thứ nhất, đối với những ngành học, trường học mang kiểu đại trà nên xuất phát từ mặt bằng kiến thức, kỹ năng chung của học sinh, có tính hướng nghiệp. Trước đây nền giáo dục cũng như các hệ thống quản lý giáo dục đưa ra 4 nhóm thi chủ chốt gồm khối A,B,C,D là hợp lý.
Cấp độ thứ hai, đối với những ngành, những trường đẳng cấp tức là cung không đáp ứng được với cầu khi nhiều người đăng ký nhưng ít người được tuyển hay ngành trường năng khiếu. Họ phải có thêm một môn thi khác chuyên sâu tạo ra sự phân hóa sâu trên cơ sở mặt bằng chung. Như thế đảm bảo sự công bằng, đánh giá toàn diện có bề rộng, chiều sâu trong tuyển sinh.
Theo TS Lê Viết Khuyến, hiện nay, việc cho các trường đại học được quyết định phương thức tuyển sinh nên họ được lựa chọn phương thức xét tuyển kết hợp với nhiều tiêu chí tích hợp thay vì xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT như một phương thức độc lập. Nhiều trường cho rằng, phương thức xét tuyển kết hợp giúp đơn giản hóa quy trình, nâng cao chất lượng đầu vào, đảm bảo công bằng…
TS Lê Viết Khuyến cho rằng, đến thời điểm hiện nay, thi tốt nghiệp THPT được quản lý chặt chẽ nhất, huy động trí tuệ nhất, cần phải lấy điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển như một tiêu chí chính.
Đối với các trường đẳng cấp hay trường về năng khiếu nên có một đề thi trung chuyển. Ví như thi vào Học viện báo chí tuyên truyền, một vạn thí sinh đăng ký mà chỉ lấy 200. Nếu dựa trên kết quả điểm thi THPT thì một vạn lấy 2000, sau đó có một kỳ thi đánh giá năng lực, năng khiếu chọn 200. Còn để toàn diện hơn thì còn xét các điểm cộng, điểm thưởng nhưng đây không phải tiêu chí duy nhất.
Nói về đánh giá năng lực là một trong những tiêu chí xét tuyển kết hợp, TS Lê Viết Khuyến cho rằng, thi đánh giá năng lực là các trường tự tổ chức chứ không phải chung cho các nước. Học sinh ở thành phố có thể tham gia luyện các kỳ thi đánh giá năng lực nhưng học sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu xa làm gì có điều kiện nên chưa đảm bảo sự công bằng.
Xét tuyển kết hợp sẽ tăng xác suất tuyển thí sinh đúng với mong đợi của mỗi trường
Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cho rằng, việc sử dụng nhiều tiêu chí cùng lúc để so sánh, lựa chọn ứng viên là việc nên làm khi có điều kiện. Trước đây, do không có điều kiện tốt, nhiều trường chỉ dựa vào một phương thức duy nhất, do vậy sẽ kèm theo rủi ro có thể lựa chọn sai ứng viên do "bỏ trứng vào một giỏ". Khi có nhiều hơn một phương thức trở lên, ví dụ kết hợp điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp, kỳ thi đánh giá năng lực, hồ sơ ngoại khóa, phỏng vấn... thậm chí sử dụng điểm các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế thì sẽ tăng xác suất tuyển thí sinh đúng với mong đợi của mỗi trường.
Theo chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên, phương thức xét tuyển kết hợp không phải là phát hiện gì mới, mà là thông lệ tuyển sinh của rất nhiều nền giáo dục, ví dụ Mỹ. Không một phương thức nào không có điểm yếu, nhưng khi kết hợp các phương thức lại thì điểm mạnh của phương thức này có thể khắc phục điểm yếu của phương thức kia. Ví dụ, phương thức xét điểm học bạ có điểm yếu là không thể so sánh được thí sinh trong toàn quốc, nhưng lại có điểm mạnh là thể hiện kết quả đánh giá quá trình, trong khi phương thức thi tốt nghiệp có khả năng giúp so sánh các thí sinh trong toàn quốc trên cùng một bài thi, thì lại có điểm yếu là chỉ thể hiện kết quả đánh giá tổng kết, bỏ qua quá trình phấn đấu và nỗ lực của học sinh (học tài thi phận).
Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên đưa ra lời khuyên, với người học, lựa chọn thông minh nhất là hãy chọn phương thức nào mình có lợi thế cao nhất để đậu vào trường đại học và ngành học mình mong muốn. Không có một công thức chung cho tất cả thí sinh, mà mỗi thí sinh phải tự giải bài toán của mình bằng cách nghiên cứu kỹ "luật chơi" của tuyển sinh đại học. Ngoài việc ngang sức, ngang tài, thì thí sinh nào có tư duy thông minh hơn, biết giải quyết vấn đề tốt hơn sẽ giành được chỗ đứng tốt hơn ở trường đại học.
Siết phương thức tuyển sinh tăng công bằng
Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh không bao gồm xét tuyển thẳng, xét tuyển đối tượng cử tuyển, xét tuyển đối tượng dự bị ĐH.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GDĐT) cho biết, qua kết quả thống kê hàng năm, có khoảng gần 20 phương thức tuyển sinh được các trường ĐH sử dụng thời gian qua. Tuy nhiên, khoảng 90% thí sinh trúng tuyển bằng phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ. Một số phương thức tuyển sinh nhiều năm có rất ít thí sinh sử dụng hoặc trúng tuyển nhưng lại tạo áp lực cho phụ huynh và thí sinh khi tìm hiểu về tuyển sinh ĐH, gây lãng phí sức người, sức của.
Để đơn giản hóa phương thức tuyển sinh, tăng cường cải cách thủ tục hành chính và để thí sinh, phụ huynh hiểu đúng, dễ tiếp cận đối với các phương thức tuyển sinh của cơ sở giáo dục ĐH, Bộ GDĐT đề xuất cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng. Việc này đã được thảo luận và lấy ý kiến các đại diện cơ sở đào tạo tại các buổi tọa đàm xây dựng dự thảo Quy chế tuyển sinh và nhận được sự đồng thuận cao. Với 5 phương thức xét tuyển (chưa bao gồm phương thức tuyển thẳng) đã bao trên 95% thí sinh trúng tuyển thời gian qua; giảm số phương thức không chỉ có tác động lớn đến quá trình đơn giản hóa tuyển sinh mà còn tiết kiệm chi phí, minh bạch hóa và tạo sự công bằng hơn cho các thí sinh.
Nhiều trường không còn xét điểm thi tốt nghiệp độc lập
Hiện 8 trường thành viên của Đại học Quốc gia TPHCM gồm: Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Quốc tế, Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe và Trường Đại học An Giang sẽ không còn xét điểm thi tốt nghiệp THPT riêng biệt. Riêng Trường Đại học Bách khoa đã thực hiện chủ trương này từ năm 2021.
Tất cả 8 trường triển khai phương thức tuyển sinh thống nhất trong toàn hệ thống, cho phép thí sinh sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi Đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức, kết quả học tập THPT (học bạ) và các tiêu chí phù hợp khác để xét tuyển.
Công thức xét tuyển tổng hợp năm 2026 được tính theo nguyên tắc: Điểm xét tuyển tổng hợp = w₁ × điểm thi tốt nghiệp THPT + w₂ × điểm thi Đánh giá năng lực + w₃ × điểm học bạ + điểm cộng/điểm thưởng (nếu có). Trong đó, w₁, w₂, w₃ là các hệ số của từng tiêu chí và đều lớn hơn 0, nghĩa là cả ba yếu tố đều có vai trò trong tính điểm. Tùy từng trường thành viên, các hệ số này có thể khác nhau, được xác định dựa trên tỷ lệ nhập học theo từng phương thức trong ba năm gần nhất hoặc trên cơ sở phân tích tương quan giữa kết quả học tập của sinh viên với các tiêu chí đầu vào. Toàn bộ điểm xét tuyển được quy đổi về thang 100.
>>> Mời độc giả xem thêm video Hướng tới ngày hội non sông. Nguồn: VTV.