Suốt 15 năm, Mohammad Abdullah Al Mamun làm việc tại Ả Rập Xê Út, gửi tiền về cho gia đình ở một trong những khu vực nghèo nhất Bangladesh. Năm nay, anh dự định trở về quê nhà, xây một ngôi nhà lớn hơn bằng số tiền tiết kiệm và dành thời gian cho con.
Nhưng rồi, vào ngày 8/3, một quả tên lửa đã tấn công khu trại công nhân nơi anh làm việc. Mamun bị bỏng nặng và qua đời sau đó. Mamun là một trong hơn 20 lao động nước ngoài thiệt mạng trên khắp Trung Đông sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến với Iran ngày 28/2, theo AP.
Hàng chục triệu lao động nước ngoài ở Trung Đông
Hàng chục triệu lao động nước ngoài đã góp phần xây dựng nên các nền kinh tế hiện đại, dựa vào dầu mỏ của các quốc gia vùng Vịnh nhưng nhiều người trong số họ không được hưởng trọn vẹn thành quả đó. Giờ đây, họ đối mặt với một lựa chọn khó khăn hơn: Tiếp tục làm việc ở Trung Đông, nơi mức lương cao hơn nhiều, hy vọng lệnh ngừng bắn mong manh luôn được duy trì; hoặc trở về các quốc gia quê nhà, nơi giá cả cũng leo thang do xung đột.
Nhưng Mamun đã không được lựa chọn. Đầu tháng này, anh trở về nhà trong một chiếc quan tài.
“Chúng tôi không biết sẽ làm gì tiếp theo”, vợ anh, chị Sadia Islam Sarmin, buồn rầu nói.
Lao động nhập cư chiếm đa số dân số ở nhiều quốc gia vùng Vịnh. Người phương Tây, người Ả Rập và người Ấn Độ chiếm lĩnh lĩnh vực kinh doanh và tài chính, trong khi những lao động đến từ các nước nghèo ở châu Á và châu Phi làm việc vất vả dưới cái nắng gay gắt tại các cơ sở dầu khí và công trường xây dựng - thường với rất ít sự bảo vệ.
Liên minh Công lý Lao động cho Người di cư tại vùng Vịnh, một tổ chức vận động, cho biết rất ít người tiếp cận được hầm trú ẩn và nhiều người bị mắc kẹt do xung đột. Tổ chức này từng cho biết các cuộc tấn công đã khiến ít nhất 24 lao động nước ngoài thiệt mạng ở vùng Vịnh và 4 người ở Israel khi Iran cùng các nhóm vũ trang đồng minh tiến hành hàng loạt đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái. Thống kê này bao gồm 8 thủy thủ thiệt mạng trên biển.
“Đây là một tình thế rất bấp bênh đối với lao động nhập cư”, ông Udaya Wagle, chuyên gia nghiên cứu về lao động và di cư tại Đại học Bắc Arizona, nhận định.
Một lệnh ngừng bắn đã được công bố vào đầu tháng Tư, nhưng các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến sự liên tục bế tắc. Iran phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng đối với vận chuyển dầu khí toàn cầu, và tuyên bố chỉ mở lại khi cuộc chiến kết thúc và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa.
Giá xăng, phân bón và nhiều mặt hàng khác tăng vọt đã ảnh hưởng nặng nề đến các quốc gia châu Á.
Kiều hối từ vùng Vịnh chiếm khoảng 1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Ấn Độ, 3% đến 5% GDP của Bangladesh, Pakistan và Sri Lanka; và gần 10% ở Nepal. Hiện nay, nguồn tiền này càng trở nên quan trọng khi thu nhập hộ gia đình bị ảnh hưởng và các Chính phủ cần ngoại tệ để mua dầu khí.
Các nền kinh tế vùng Vịnh cũng đối mặt với triển vọng ảm đạm, khi xuất khẩu bị đình trệ và nhiều cơ sở năng lượng trọng yếu cần được sửa chữa sau các đợt tấn công bằng tên lửa. Giao tranh có thể bùng phát trở lại khi Iran bác bỏ các yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Lao động lương thấp là nhóm dễ tổn thương nhất
Gia đình Mamun thức dậy vào ngày 9/3 với những cuộc gọi báo tin người đàn ông 35 tuổi này bị thương. Đoạn video do một công nhân khác quay lại cho thấy anh ngồi ngoài trời, bị bỏng nặng và chảy máu, kêu cứu.
“Anh ấy chưa bao giờ nghĩ mình sẽ bị thương và một quả tên lửa sẽ rơi trúng mình”, Maruf Hasain, em trai của Mamun, chia sẻ.
Những lao động như Mamun là nhóm dễ bị tổn thương nhất vì họ đảm nhận các công việc “nguy hiểm và khó khăn nhất”, ông Shariful Islam Hasan thuộc tổ chức phát triển BRAC của Bangladesh cho biết.
Tại Qatar, một công nhân nhà máy người Bangladesh 27 tuổi làm việc suốt 12 tiếng mỗi ca trong khi tên lửa bay qua đầu. Mảnh vỡ từ một vụ tấn công rơi gần khu nhà ở của anh. Khi còi báo động vang lên, anh cùng các công nhân khác phải vào phòng trú ẩn được chỉ định.
Anh kiếm chưa đến 400 USD mỗi tháng và gửi về nhà hai phần ba số tiền đó. “Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục làm việc”, anh nói với điều kiện giấu tên vì lo sợ bị chính quyền trừng phạt.
Qatar đã thực hiện một số cải cách trước thềm đăng cai World Cup 2022, bao gồm việc từng bước xóa bỏ hệ thống ràng buộc lao động với chủ sử dụng. Tuy nhiên, các nhà hoạt động cho rằng tình trạng lạm dụng vẫn phổ biến và người lao động có rất ít cơ hội đòi công lý.
Ahmed al-Aliyli, một tài xế taxi ở Qatar, đã hai tháng không gửi tiền về cho gia đình ở Ai Cập. Trước đây, anh từng kiếm được tới 3.000 USD mỗi tháng nhưng thu nhập hiện chỉ còn 1/3 do cuộc chiến làm gián đoạn hoạt động đi lại. “Chúng tôi là những nạn nhân gián tiếp của cuộc chiến này”, anh nói.
Sự suy giảm ở các lĩnh vực then chốt như bất động sản và xây dựng sẽ tác động trực tiếp đến lao động nhập cư, ông Hasan của BRAC nhận định. Lao động từ Bangladesh và Pakistan đặc biệt dễ bị tổn thương vì thường làm việc không chính thức, không có hợp đồng cố định, ông nói thêm.
Dù một số quốc gia đã cải cách, giấy phép lao động vẫn thường gắn với một chủ sử dụng lao động duy nhất và trong một số trường hợp, người lao động bị mắc kẹt, theo liên minh lao động. Tổ chức này cảnh báo một số chủ sử dụng có thể lợi dụng xung đột để giữ lương, từ chối cho nghỉ phép hoặc sa thải tùy tiện.
Với nhiều người, trở về không phải là lựa chọn
Khi cuộc chiến nổ ra, mẹ của Mamun, bà Shahida Khatun, đã thúc giục anh trở về nhà. Trước đó, anh đã bắt đầu tiết kiệm từ tháng 11/2025. Trong cuộc gọi cuối cùng về nhà, Mamun hứa với em trai và các em gái sẽ trả tiền học cho họ, xây một ngôi nhà lớn hơn cho cha mẹ và trở về hẳn vào mùa xuân này.
Giờ đây, gia đình anh đang chật vật đòi lại tiền lương và cố gắng xây dựng lại cuộc sống khi không còn anh bên cạnh.
“Nỗi đau mất con, không có từ nào diễn tả được sự đau đớn này”, bà Khatun nói.
Với nhiều lao động, trở về đồng nghĩa với việc từ bỏ nguồn thu nhập ổn định và mức lương cao hơn nhiều.
Marlene Flores, một lao động người Philippines tại Qatar, cho biết cô cảm thấy lo sợ mỗi khi tên lửa bị đánh chặn. Nhưng mức lương miễn thuế và bảo hiểm y tế khiến cô cảm thấy an toàn hơn - theo một cách nào đó - so với ở Philippines, nơi đã ban bố “tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia”.
“Tôi không dễ dàng nói ra điều này, nhưng tôi thực sự sẽ ở lại đây”, cô chia sẻ.
>>> Mời độc giả xem thêm video về eo biển Hormuz